Leczenie racic bydła – blok odciążający, Technobase 8000, protokół przy wrzodzie podeszwy

Kiedy leczenie racic jest konieczne – wskazania do interwencji

Profilaktyczna korekcja racic eliminuje nadmiar rogu i przywraca prawidłowe obciążenie kończyny, a systematyczne kąpiele racic zapobiegają rozwojowi zakażeń bakteryjnych. Jednak gdy w obrębie racicy stwierdzamy aktywne zmiany chorobowe, sama profilaktyka jest niewystarczająca – niezbędne jest leczenie.

Choroby racic stanowią ponad 90% wszystkich chorób kończyn u bydła^[1], a odsetek krów eliminowanych ze stad z powodu schorzeń racic i ich powikłań wynosi obecnie 15–25%, a w stadach wysokowydajnych może sięgać nawet 50%^[2]. Skala problemu sprawia, że każdy hodowca bydła mlecznego prędzej czy później staje przed koniecznością leczenia, a nie tylko pielęgnacji.

Wskazaniami do leczenia z zastosowaniem bloku odciążającego są:

• Wrzód podeszwy (Zespół Rusterholza) – stan zapalny tworzywa z kraterowym ubytkiem rogu podeszwy, charakterystyczne żółte, gąbczaste zabarwienie rogu^[2]
• Choroba linii białej z ropniem – oddzielenie się podeszwy od bocznej ściany racicy, przez co wnikają zanieczyszczenia i drobnoustroje
• Zapalenie skóry palców stadium W (wrzodziejące, Mortellaro) – bolesne, krwawiące lub sączące owrzodzenie o słodkawym zapachu
• Ochwat przewlekły z deformacją puszki racicowej i bólem tworzywa
• Każde owrzodzenie z ekspozycją tworzywa wymagające opatrunku i pełnego odciążenia
• Martwica wierzchołka kości racicowej wymagająca chirurgicznego oczyszczenia i odciążenia

Zasada odciążania – klucz do gojenia

Podstawową zasadą leczenia chorób racic bydła jest odciążenie chorego palca. Dopóki tkanka uszkodzona otrzymuje nacisk masy ciała przy każdym kroku, gojenie jest niemożliwe – każde obciążenie pogłębia uraz i drażni świeżo wytworzoną tkankę naprawczą.

Mechanizm jest prosty: przy wrzodzie podeszwy lub innym uszkodzeniu na palcu zewnętrznym tylnej kończyny zakładamy blok (klocek odciążający) na palec zdrowy, wewnętrzny. Klocek unosi chorą racicę o kilka centymetrów od podłoża – ta przestaje kontaktować się z posadzką i przestaje boleć. Krowa natychmiast poprawia chód, a rana goi się w warunkach spokoju mechanicznego.

Odciążenie chorego palca może odbywać się na dwa sposoby:

• Korekcja głębsza piętki chorej racicy – gdy piętka zdrowej racicy ma dobrą wysokość; zeszlifowujemy róg piętki chorej tak, by unosiła się nad podłożem. Metoda tymczasowa, skuteczna przy niewielkich zmianach. Korekcja wyrównująca przesuwa oparcie kończyny z tylnej części racicy na przednią^[2].
• Blok odciążający przyklejony do zdrowej racicy – preferowana metoda przy wrzodach i zaawansowanych zmianach; blok (drewniany, gumowy lub plastikowy) pozostaje na racicy przez 6–8 tygodni, zapewniając pełne odciążenie przez cały okres gojenia^[2].

Blok odciążający – jak działa i kiedy go użyć

Blok odciążający (klocek racicowy) to wkładka o wysokości kilku centymetrów przyklejana do podeszwy zdrowej racicy sąsiadującej z chorą. Spotykane są trzy podstawowe typy:

• Bloczki drewniane – klasyka stosowana od dziesięcioleci. Drewno dobrze amortyzuje wstrząsy, nie ślizga się na posadzce i łatwo je mechanicznie usunąć. Wymagają klejenia żywicą (Technobase, Technovit). Typowe wymiary: długość ok. 130 mm, szerokość 112 mm.
• Bloczki gumowe – bardziej elastyczne, amortyzujące; mocowane klejem dwuskładnikowym (np. Technovit-2-Bond z aplikatorem kartridżowym). Dobrze sprawdzają się na twardych posadzkach betonowych.
• Plastikowe bloczki Walkease – gotowe do użycia „kapsułki" nakładane na racicę z wewnętrznym klejem aktywowanym wilgocią. Szybka aplikacja bez mieszania żywicy, idealne do pracy w terenie bez zaplecza.

Technobase 8000 – żywica do mocowania bloków

Technobase 8000 (producent: Kerbl) to szybko utwardzająca się żywica na bazie metakrylanu metylu, dostarczana w zestawie proszek + ciecz^[3]. Jest jednym z najczęściej stosowanych materiałów przez profesjonalnych korektorów racic do mocowania bloków odciążających. Pasta po wymieszaniu nie jest lepka i można ją modelować bezpośrednio rękoma, bez pomocy narzędzi.

Właściwości techniczne Technobase 8000

Dodatkowe zastosowania weterynaryjne Technobase

Producent (Kerbl) wskazuje w karcie charakterystyki szersze zastosowania masy niż tylko mocowanie bloków^[3]:

• Unieruchomienie racic podczas stanów zapalnych, mocowanie końcówek racic
• Zewnętrzne szyny Beckera przy złamaniach kości u dużych i małych zwierząt
• Poprzeczne mocowanie drutów Kirschnera przy złamaniach kości promieniowej, łokciowej, piszczelowej-strzałkowej i kopytowej
• Indywidualnie formowane mostki stabilizujące odłamki kostne
• Wzmocnienie opatrunków, zwłaszcza w miejscach narażonych na ścieranie

Technobase 6000 vs 8000 vs Technovit – który wybrać?

W ofercie producenta Kerbl dostępne są trzy systemy klejące do leczenia racic różniące się sposobem przetwarzania i konsystencją. Wybór między nimi zależy od preferencji korektora i warunków pracy:

W codziennej pracy korektora zdecydowanie wygodniejsza jest wersja Technobase 8000: mniej kroków, szybsza aplikacja, mniejsza szansa na błąd przy mieszaniu. Technovit-2-Bond z aparatem dozującym to rozwiązanie dla tych, którzy pracują w terenie i chcą ograniczyć przygotowanie do minimum – żywica wychodzi już wymieszana z kartridża, trzeba ją tylko nałożyć przez aplikator na bloczek i podeszwę.

Jak prawidłowo założyć blok odciążający – krok po kroku

1. Unieruchomienie krowy w poskromie Bezpieczne unieruchomienie to warunek precyzyjnego zabiegu. Używamy poskromu laskowego („krowa stoi") lub obrotowego (hydraulicznego). Poskrom powinien zapewniać bezurazowe unieruchomienie zwierzęcia i jego kończyn oraz bezpieczeństwo obsłudze^[4].
2. Korekcja i ocena kończyny Przeprowadzamy pełną korekcję racic – pozwala to zidentyfikować lokalizację i zasięg zmian. Ustalamy, który palec wymaga odciążenia i który jest zdrowy – na nim założymy blok.
3. Leczenie chorej racicy Usuwamy luźny, martwy lub zainfekowany róg z chorej racicy. Oczyszczamy odsłonięte tworzywo. Zakładamy opatrunek (jeśli wymagany) z odpowiednim preparatem pielęgnacyjnym, chronimy go opaską. Opatrunek zmienia się co 10 dni^[4].
4. Przygotowanie powierzchni zdrowej racicy Podeszwę zdrowej racicy, na której założymy blok, szorstkujemy tarnikiem do racic, nożem lub tarczą ścierną. Żywica wymaga chropowatej powierzchni – gładka nie zapewni adhezji. Powierzchnię oczyszczamy z kurzu, smoły i tłuszczu, następnie osuszamy spirytusem lub alkoholem^[3]. Powierzchnia musi być absolutnie sucha.
5. Przygotowanie bloczka drewnianego Bloczek drewniany przygotowujemy analogicznie: powierzchnię od strony racicy szorstkujemy i osuszamy. Rowek obwodowy oczyszczamy – musi być wolny od pyłu i tłuszczu. Bez prawidłowego przygotowania bloczek nie zakotwiczy się w spoinie.
6. Mieszanie Technobase 8000 Wlewamy ciecz do kubka mieszającego zgodnie z podziałką. Szybko wmieszamy proszek w proporcji ok. 3:1 (proszek:ciecz) do uzyskania nielepkiej, plastycznej pasty. Nie dodajemy zbyt dużo proszku – pasta stanie się zbyt sucha i nie da się jej modelować. Mamy ok. 4–6 minut na pracę.
7. Aplikacja żywicy i mocowanie bloku Nakładamy grubą warstwę Technobase 8000 na podeszwę racicy i na powierzchnię bloczka drewnianego. Mocno dociskamy bloczek do podeszwy. Nadmiar żywicy wymodelujemy na bokach racicy i bloczka. Rowek obwodowy bloczka musi zostać dokładnie wypełniony żywicą – to kluczowy element mechanicznego zakotwiczenia^[3].
8. Utwardzanie i kontrola ciepła Po ok. 4–6 minutach żywica całkowicie utwardza się. Podczas utwardzania wydziela się ciepło polimeryzacji – to normalne. Jeśli temperatura jest wysoka, można posypać żywicę zimną wodą, aż do zakończenia utwardzania, aby uniknąć uszkodzeń tkanek^[3]. Po utwardzeniu sprawdzamy stabilność bloku – nie powinien się ruszać.
9. Kontrola chodu i dokumentacja Wypuszczamy krowę z poskromu i obserwujemy chód. Poprawnie założony blok powinien dać natychmiastową poprawę lokomocji. Krowa po zabiegu nie powinna poruszać się gorzej niż przed wejściem do poskromu^[4]. Zapisujemy datę założenia, lokalizację zmiany i datę planowanego zdjęcia bloku.

Praca w różnych temperaturach – aktywator Technobase

Czas utwardzania Technobase 8000 jest silnie zależny od temperatury otoczenia i samego produktu. W praktyce oborowej ma to duże znaczenie – zabiegi wykonuje się często w nieopalanych budynkach zimą lub w upalny dzień latem.

Aktywator Technobase to mieszanka współinicjatorów opracowana specjalnie do skrócenia czasu polimeryzacji w warunkach zimowych^[3]. Dodajemy go do cieczy Technobase przed wymieszaniem z proszkiem. Przykładowe proporcje: 500 ml cieczy + 35 ml aktywatora (przy temperaturach powyżej +10 °C) lub 500 ml + 70 ml aktywatora (poniżej +10 °C). Zimą warto również ogrzać produkt do ok. 20–23 °C przed użyciem.

Kiedy i jak usunąć blok odciążający?

Blok pozostaje na racicy przez 6–8 tygodni – tyle czasu potrzebuje tworzywo na pełną regenerację i odbudowę rogu nad wrzodziejącym miejscem. Zbyt wczesne usunięcie bloku grozi nawrotem, ponieważ nowo wytworzona tkanka jest jeszcze wrażliwa na mechaniczne obciążenie. Jeśli opatrunek wymaga zmiany, robimy to co 10 dni, bez zdejmowania bloku^[4].

Usuwanie bloku po zakończeniu leczenia:

• Mechanicznie przy użyciu kombinerek i młotka – żywica jest twarda, ale pęka przy odpowiednim uderzeniu^[3]
• Blok można też przeciąć gorącą szpatułką (uwaga – materiał jest łatwopalny!)
• Ewentualne otwory w pozostałej warstwie można szybko załatać świeżo wymieszaną porcją żywicy
• Po usunięciu bloku kontrolujemy stan wygojenia i wykonujemy korektę wyrównawczą obu palców

Najczęstsze błędy przy zakładaniu bloku

Protokół przy wrzodzie podeszwy (Zespół Rusterholza) – krok po kroku

Wrzód podeszwy to najczęstsze niezakaźne schorzenie racic w stadach bydła mlecznego. Powstaje na tle mechanicznego przeciążenia okolicy podeszwowo-opuszkowej, zaburzeń metabolicznych (kwasica żwacza) i nadmiernie wyrośniętych racic^[2]. Poniższy protokół łączy terapeutyczne oczyszczenie zmiany z zastosowaniem bloku odciążającego.

1. Unieruchomienie krowy w poskromie Bezpieczne unieruchomienie to warunek precyzyjnego zabiegu. Krowa po wykonaniu zabiegu nie powinna poruszać się gorzej niż przed wejściem do poskromu^[4].
2. Oczyszczenie i diagnostyka Oczyszczamy racicę z błota i gnojowicy. Identyfikujemy lokalizację i zasięg wrzodu – w wrzodzie podeszwy typowo znajdujemy kraterowate wgłębienie wypełnione wysiękiem surowiczym lub ropnym, z obrzękłym, brunatno zabarwionym tworzywem^[4].
3. Zdjęcie rogu nad zmianą Nożem kopytowym zdejmujemy róg wszędzie tam, gdzie wysięk odseparował go od tworzywa^[4]. Nie pozostawiamy nawisów rogu – stanowiłyby kieszeń dla bakterii. Oczyszczone tworzywo powinno być dobrze widoczne.
4. Oczyszczenie miazgi Odsłoniętą miazgę dokładnie oczyszczamy z tkanki martwiczej. W razie potrzeby dozujemy leki miejscowo pod opatrunkiem. Opatrunek pod opaską utrzymuje leki przy ranie, uciska tworzywo (hamując krwawienie) i ogranicza nadmierny wzrost tkanki naprawczej^[4].
5. Korekta kształtu chorej racicy Wykonujemy korekcję sprzyjającą przesunięciu oparcia kończyny z tylnej części racicy na przednią^[4]. To uzupełnia mechaniczne odciążenie, które daje blok.
6. Założenie bloku Technobase 8000 na zdrową racicę Szorstkujemy i osuszamy podeszwę zdrowej racicy (wewnętrznej, przy wrzodzie na zewnętrznej). Mieszamy Technobase 8000. Zakładamy bloczek drewniany, dokładnie wypełniając rowek obwodowy. Czekamy 4–6 minut na utwardzenie.
7. Kontrola chodu i wypuszczenie krowy Obserwujemy czy chód się poprawił – powinien natychmiast. Zapisujemy datę i lokalizację zmiany.
8. Zmiana opatrunku co 10 dni Blok pozostaje 6–8 tygodni. Opatrunek zmieniamy w odstępach 10-dniowych, za każdym razem kontrolując postęp gojenia^[4].
9. Zdjęcie bloku i korekta wyrównawcza Po 6–8 tygodniach usuwamy blok kombinerkami. Wykonujemy korektę wyrównawczą obu palców. Oceniamy wyleczenie – nowo wytworzony róg powinien dobrze pokrywać miejsce pierwotnej zmiany.

Leczenie zapalenia skóry palców (Mortellaro) – kiedy potrzebny blok?

Zapalenie skóry palców (Dermatitis digitalis, choroba Mortellaro) wymaga innego podejścia niż wrzód podeszwy. Chorobę wywołują beztlenowe krętki Treponema, a zmiany mają charakterystyczny przebieg stadiowy^[4]:

Blok odciążający przy Mortellaro zakładamy, gdy owrzodzenie jest duże, bardzo bolesne i powoduje znaczną kulawiznę (stadium Z lub W). Opatrunek chroni ranę przed zanieczyszczeniem i utrzymuje lek w kontakcie ze zmianą, a blok eliminuje ból mechaniczny. Po 7–10 dniach zdejmujemy opatrunek i oceniamy, czy blok jest nadal potrzebny – jeśli zmiana przeszła w stadium gojenia (sucha strupa), blok można usunąć wcześniej niż pełne 6 tygodni.

Opatrunki i bandaże – niezbędny element leczenia racic

Sam blok odciążający to tylko połowa leczenia – drugą połową jest prawidłowo założony opatrunek na chorej racicy. Opatrunek ma trzy funkcje: utrzymuje lek w kontakcie z raną, chroni świeżo oczyszczone tworzywo przed zabrudzeniem gnojowicą i bakteriami, oraz uciska tworzywo, hamując krwawienie i ograniczając nadmierny wzrost ziarniny^[4].

Rodzaje bandaży stosowanych w leczeniu racic

• Bandaże kohezyjne (samoprzylepne, elastyczne) – przylepiają się do siebie, ale nie do sierści zwierzęcia. Łatwe w aplikacji, nie wymagają klamer ani agrafek. Dostępne w kolorach (czarny, niebieski, jasnozielony, czerwony), które ułatwiają identyfikację krów w leczeniu. Typowe szerokości: 7,5 i 10 cm.
• Bandaże z dziegciem (np. Certoplast, Kromberg) – wzmocnione impregnacją smolistą, odporne na gnojowicę i wilgoć. Idealne do opatrunków na racicach, gdzie przez wiele dni kontakt z wilgocią byłby destrukcyjny dla zwykłego bandaża. Szerokość 45 mm, długość 25 m.
• Bandaże bawełniane samoprzylepne (typu Tesa) – wysokiej jakości opatrunek dla intensywnych zastosowań. Opakowania rolkowe 50 m × 50 mm – wystarczają na wiele zabiegów.
• Bandaże do racic 50 mm × 50 m – ekonomiczne opakowania do stosowania w stadach z dużą liczbą zabiegów leczniczych.
• Gaza opatrunkowa (np. Absorba) – warstwa chłonna nakładana bezpośrednio na ranę przed owinięciem bandażem. Absorbuje wysięk i pozwala na kontakt leku z raną.

Opłacalność leczenia vs brakowanie – kalkulacja

W praktyce hodowlanej pojawia się pokusa szybkiego pozbycia się kulawej krowy zamiast jej leczenia. Warto jednak wykonać prostą kalkulację kosztową, opartą na opublikowanych danych dot. strat przy poszczególnych jednostkach chorobowych^[1]:

Przy cenie mleka 2,20 zł/kg samo 575 kg utraconego mleka przy wrzodzie podeszwy to strata ok. 1 265 zł na sztukę, do tego koszty leczenia weterynaryjnego, wydłużony okres międzywycieleniowy i 56% wzrost ryzyka kolejnej kulawizny w przyszłości. Tymczasem koszt założenia bloku odciążającego Technobase 8000 i opatrunków to rząd 100–200 zł łącznie z materiałami.

Zanokcica (ropowica międzypalcowa) w cięższej postaci może obniżać wydajność krowy o nawet 1500 l mleka^[5] – to dodatkowy argument za wczesnym leczeniem, zanim schorzenie rozszerzy się na tkanki głębsze.

Produkty do leczenia racic w naszym sklepie

W Sklepie Zootechnicznym oferujemy pełne wyposażenie do zakładania bloków odciążających – żywicę Technobase 8000 w kompletnym zestawie, klej Technovit-2-Bond z aparatem dozującym, osobne opakowania proszku, pistolety do kartridży oraz plastikowe bloczki Walkease do szybkiej aplikacji w terenie.

Zestawy kompletne – Technobase i Technovit

Bloczki drewniane – pojedyncze i opakowania zbiorcze

Drewniane bloczki stanowią klasyczny element układu z żywicą Technobase / Technovit. Rowek obwodowy biegnący wzdłuż krawędzi zapewnia mechaniczne zakotwiczenie kleju. Standardowe wymiary to 112 mm i 130 mm szerokości, długość ok. 130 mm.

Kleje dwuskładnikowe i zestawy Technovit-2-Bond

Bandaże, opatrunki i gazy do racic

Niezależnie od wyboru systemu klejowego, każde leczenie racicy wymaga opatrunku. Poniżej wybór dostępnych bandaży – od ekonomicznych kohezyjnych po specjalistyczne opatrunki z dziegciem.

But na racicę – alternatywa dla bloku odciążającego

W sytuacjach, gdy klasyczny blok z żywicą nie jest możliwy (krowa niespokojna, brak pełnego zaplecza, potrzeba szybkiego odciążenia do czasu wizyty korektora), rozwiązaniem jest but na racicę – elastyczny element nakładany na racicę, stabilizujący ją i zapewniający tymczasowe odciążenie. Nie zastępuje pełnego leczenia, ale może być użyteczny jako rozwiązanie przejściowe.

Materiały eksploatacyjne – proszek i pistolety Technobase (linia pielęgnacja racic)

Alternatywa – plastikowe bloki Walkease

Najczęstsze pytania – FAQ