Słowniczek zootechniczny – bydło: ponad 40 pojęć ze źródłami

Stan informacji: wrzesień 2026. Słowniczek ma charakter edukacyjny: porządkuje terminologię i nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii, zootechnikiem ani doradcą żywieniowym.

Hasła pogrupowaliśmy tematycznie, a nie alfabetycznie – tak łatwiej zrozumieć zależności, np. między ujemnym bilansem energetycznym, ketozą i przemieszczeniem trawieńca. Wartości liczbowe podajemy tylko tam, gdzie mają oparcie w przepisach, w materiałach PFHBiPM lub w literaturze weterynaryjnej; przy wartościach z praktyki piszemy „orientacyjnie”. Nazwy potoczne oznaczamy jako „(termin potoczny)”.

Kategorie zwierząt i fazy użytkowania

Cielę – młode bydło od urodzenia do 6. miesiąca życia; tak definiują je przepisy o ochronie cieląt. W praktyce wyróżnia się cielęta w okresie pojenia mlekiem lub preparatem mlekozastępczym i cielęta po odsadzeniu. Źródło: Dyrektywa Rady 2008/119/WE

Jałówka – samica bydła, która jeszcze się nie ocieliła. Wiek pierwszego unasienniania zależy od rasy i tempa wzrostu; literatura weterynaryjna podaje, że dojrzałość płciową jałówki osiągają zwykle w wieku 10–12 miesięcy, a pierwszy raz kryte są często w wieku ok. 14–15 miesięcy. W praktyce decyduje przede wszystkim masa ciała względem masy dorosłej krowy danej rasy, a nie sam wiek. Źródło: Merck Veterinary Manual, tabela cech cyklu rozrodczego

Jałówka cielna / pierwiastka – jałówka cielna to jałówka w ciąży przed pierwszym porodem; pierwiastka to krowa w pierwszej laktacji. Pierwiastki analizuje się w raportach często osobno, bo mają inną krzywą laktacji i inne potrzeby żywieniowe niż krowy starsze. Źródło: terminologia oceny użytkowości (PFHBiPM)

Krowa (jałówka) wysokocielna – zwierzę w zaawansowanej ciąży, w ostatnich tygodniach przed porodem. W praktyce oznacza grupę wymagającą spokojnego przepędzania, dobrego dostępu do paszy i wody oraz przygotowania kojca porodowego. Termin zastępuje używane w poprzedniej wersji słowo „brzezna”, które nie jest terminem zootechnicznym. Źródło: terminologia praktyczna

Opasy – bydło (zwykle młode buhajki, jałówki lub krowy wybrakowane) utrzymywane w celu produkcji żywca rzeźnego. W opasie ocenia się m.in. przyrosty dobowe, wykorzystanie paszy i wydajność rzeźną (masa tuszy w stosunku do masy żywej). Określenie „grubasy” z poprzedniej wersji nie jest terminem branżowym i zostało usunięte. Źródło: terminologia praktyczna

Laktacja – okres wydzielania mleka od porodu do zasuszenia. W ocenie wartości użytkowej wyniki porównuje się dla laktacji standardowej trwającej 305 dni, co pozwala zestawiać krowy o różnych datach wycielenia. Rzeczywista długość laktacji w stadzie zależy od okresu międzywycieleniowego. Źródło: wytyczne ICAR; PFHBiPM – ocena mleczna

Zasuszenie (zasuszanie) – celowe zakończenie doju przed kolejnym porodem, tak aby gruczoł mlekowy mógł się zregenerować. Okres zasuszenia trwa w praktyce orientacyjnie 6–8 tygodni, choć w wielu stadach stosuje się też okresy krótsze – decyzję podejmuje się indywidualnie. Zgodnie z prawem UE środków przeciwdrobnoustrojowych nie stosuje się rutynowo ani profilaktycznie w całym stadzie, dlatego popularne jest selektywne zasuszanie: o tym, które krowy otrzymują preparat z antybiotykiem, a które wyłącznie uszczelniacz strzyków, decyduje lekarz weterynarii na podstawie historii LKS i badań. Źródło: Rozporządzenie (UE) 2019/6, art. 107; praktyka

Okres okołoporodowy (okres przejściowy, ang. transition period) – najczęściej przyjmuje się okres od ok. 3 tygodni przed do ok. 3 tygodni po porodzie. Krowa przechodzi wtedy z ciąży bez laktacji do intensywnej produkcji mleka, pobranie paszy nie nadąża za zapotrzebowaniem na energię i w tym czasie występuje większość chorób metabolicznych i zakaźnych. Źródło: Drackley (1999), Journal of Dairy Science

Rozród i wycielenie

Cykl rujowy – powtarzający się cykl zmian hormonalnych i w jajnikach u niecielnych samic. U bydła trwa średnio 21 dni (zakres 18–24 dni). Źródło: Merck Veterinary Manual, tabela cech cyklu rozrodczego

Ruja – faza cyklu, w której krowa akceptuje krycie. Najpewniejszym objawem jest odruch tolerancji – krowa stoi nieruchomo, gdy inna na nią wskakuje. Towarzyszą temu m.in. niepokój, wskakiwanie na inne krowy, przejrzysty śluz. Ruja trwa średnio ok. 18 godzin (zakres 6–24 h), a owulacja następuje ok. 10–12 godzin po jej zakończeniu. U krów wysokowydajnych objawy bywają krótkie i słabe, stąd popularność systemów monitorujących aktywność. Źródło: Merck Veterinary Manual, tabela cech cyklu rozrodczego

Inseminacja (sztuczne unasiennianie) – wprowadzenie nasienia do dróg rodnych samicy bez udziału buhaja. U bydła wykonuje ją przeszkolony inseminator lub lekarz weterynarii, najczęściej metodą rektocerwikalną (ręka w prostnicy ustala szyjkę macicy, przez którą przeprowadza się pistolet inseminacyjny). Stosowana w praktyce zasada „rano–wieczorem” (ruja zauważona rano – inseminacja po południu; wieczorem – następnego ranka) wynika z czasu owulacji po zakończeniu rui. Źródło: Merck Veterinary Manual, tabela cech cyklu rozrodczego; praktyka

Krycie naturalne – zapłodnienie przez buhaja w czasie rui (z ręki lub przy wolnym kryciu w grupie). W stadach mlecznych dominuje inseminacja; krycie naturalne spotyka się częściej w stadach mięsnych i jako uzupełnienie inseminacji. Źródło: terminologia praktyczna

Cielność – ciąża u krowy lub jałówki. Trwa ok. 9 miesięcy (orientacyjnie ok. 280 dni, z różnicami zależnymi m.in. od rasy). Cielność potwierdza lekarz weterynarii badaniem USG lub per rectum albo stosuje się testy laboratoryjne z mleka lub krwi. Źródło: wartość orientacyjna – praktyka

Wycielenie (poród) – poród u krowy. Wyróżnia się trzy okresy: rozwierania szyjki macicy, wypierania płodu i wydalania łożyska. Interwencji wymaga zwykle sytuacja, w której postęp porodu ustał albo ułożenie płodu jest nieprawidłowe; zasady wzywania lekarza weterynarii warto ustalić z nim zawczasu. Kamery i czujniki porodowe pomagają być na miejscu w odpowiednim momencie, ale nie zastępują obserwacji – zob. Kamera do obory – monitoring wycieleń. Źródło: terminologia weterynaryjna; praktyka

Zatrzymanie łożyska – niewydalenie błon płodowych w ciągu kilkunastu–24 godzin po porodzie (definicje różnią się między autorami). Sprzyjają mu m.in. trudny poród, ciąża bliźniacza i zaburzenia metaboliczne. Postępowanie ustala lekarz weterynarii. Źródło: terminologia weterynaryjna

Parametr (bydło)	Wartość	Rodzaj informacji
Długość cyklu rujowego	21 dni (18–24)	literatura weterynaryjna
Długość rui	ok. 18 h (6–24)	literatura weterynaryjna
Owulacja	ok. 10–12 h po końcu rui	literatura weterynaryjna
Dojrzałość płciowa jałówek	10–12 miesięcy	literatura weterynaryjna
Czas trwania ciąży	ok. 9 miesięcy (ok. 280 dni)	wartość orientacyjna

Odchów cieląt

Siara (colostrum) – wydzielina gruczołu mlekowego w pierwszych dniach po porodzie, bogata w immunoglobuliny (głównie IgG). U bydła przeciwciała matki praktycznie nie przechodzą przez łożysko, dlatego cielę uzyskuje odporność bierną wyłącznie z siary. Zalecenia z literatury weterynaryjnej: co najmniej 3 l (lub 4 l) siary dobrej jakości w ciągu 6 godzin po urodzeniu, drugie pojenie po 8–12 godzinach; siara dobrej jakości zawiera ponad 50 g IgG/l, co odpowiada wynikowi powyżej 22% w skali Brix. Szczegóły opisujemy w poradniku Siara dla cieląt – pojenie w pierwszych 72 godzinach. Źródło: Merck Veterinary Manual – Feeding Young Dairy Calves

Odporność bierna, niewydolność jej przekazania (FTPI/FPT) – odporność bierna to przeciwciała wchłonięte z siary. Zdolność jelita do ich wchłaniania szybko spada po urodzeniu. Gdy cielę wchłonie ich za mało, mówi się o niewydolności przekazania odporności biernej; sprawdza się to badaniem krwi (np. refraktometrycznie) u cieląt w wieku 2–5 dni. Źródło: Merck Veterinary Manual – Feeding Young Dairy Calves

Biegunka cieląt – jedno z najczęstszych schorzeń w pierwszych tygodniach życia. Ma przyczyny zakaźne (m.in. rotawirusy, koronawirusy, pierwotniaki Cryptosporidium, bakterie E. coli) oraz żywieniowe; często przyczyny się nakładają. Największym zagrożeniem jest odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe. Rozpoznanie i sposób nawadniania ustala lekarz weterynarii; w słowniczku nie podajemy schematów postępowania. Źródło: Merck Veterinary Manual – Diarrhea in Neonatal Ruminants

Wzajemne ssanie (ssanie krzyżowe) – ssanie przez cielę uszu, pępka, moszny lub wymienia innych cieląt, zwykle tuż po pojeniu mlekiem. Wiąże się z niezaspokojoną potrzebą ssania; badania wskazują, że pojenie ze smoczka i dłuższy czas pobierania mleka ograniczają to zachowanie. Wcześniejsza nazwa „kanibalizm cielęcia” była błędna – kanibalizm oznacza zjadanie osobników własnego gatunku. Źródło: de Passillé (2001), Applied Animal Behaviour Science

Pasza starterowa (starter) – pasza treściwa dla cieląt podawana od pierwszych dni życia. Lotne kwasy tłuszczowe powstające przy fermentacji paszy stałej pobudzają rozwój brodawek żwacza. Literatura weterynaryjna zaleca udostępnienie startera najpóźniej w 3. dniu życia, razem z wodą. Źródło: Merck Veterinary Manual – Feeding Young Dairy Calves

Żywienie i przewód pokarmowy

Żwacz – największy z trzech przedżołądków przeżuwaczy (żwacz, czepiec, księgi). Mikroorganizmy żwacza (bakterie, pierwotniaki, grzyby) fermentują węglowodany paszy do lotnych kwasów tłuszczowych (m.in. octowego, propionowego, masłowego), które są dla krowy głównym źródłem energii. pH treści żwacza buforuje przede wszystkim ślina zawierająca wodorowęglany, której wydzielanie rośnie przy przeżuwaniu. Źródło: Merck Veterinary Manual – Grain Overload in Ruminants; Feeding Young Dairy Calves

Trawieniec – czwarta komora żołądka przeżuwaczy, odpowiadająca żołądkowi zwierząt monogastrycznych: wydziela kwas solny i enzymy trawienne. U cielęcia pojonego mlekiem to trawieniec jest komorą czynną, a żwacz rozwija się stopniowo wraz z pobieraniem paszy stałej. Źródło: Merck Veterinary Manual – Abomasal Displacement and Volvulus in Cattle

Sucha masa (SM) – to, co pozostaje z paszy po odparowaniu wody. Dawki pokarmowe i pobranie paszy liczy się w SM, ponieważ zawartość wody w paszach bardzo się różni (kiszonka a śruta zbożowa). Przykładowo w tabeli zaleceń w Merck Veterinary Manual pobranie SM wynosi ok. 20,8 kg/dzień u krów świeżo wycielonych i ok. 25,8 kg/dzień we wczesnej laktacji – to wartości przykładowe dla konkretnego poziomu produkcji, nie normy. Źródło: Merck Veterinary Manual – Nutritional Requirements of Dairy Cattle

Pasze objętościowe i treściwe – objętościowe (kiszonki z kukurydzy i traw, sianokiszonki, siano, słoma, zielonka) mają dużo włókna i niższą koncentrację energii; treściwe (śruty zbożowe, śruty poekstrakcyjne, mieszanki paszowe) – dużo energii lub białka przy niskiej zawartości włókna. Proporcja między nimi decyduje o ryzyku kwasicy żwacza. Źródło: terminologia żywieniowa; Merck Veterinary Manual – Nutritional Requirements of Dairy Cattle

TMR i PMR – TMR (total mixed ration) to dawka pełnoporcjowa: wszystkie składniki wymieszane w wozie paszowym i zadawane jako jedna mieszanina. PMR (partial mixed ration) to dawka częściowo wymieszana – część paszy treściwej krowy dostają indywidualnie, np. w stacji paszowej lub w robocie udojowym, zależnie od wydajności. Źródło: terminologia żywieniowa

NDF i ADF – frakcje włókna oznaczane metodą detergentową Van Soesta. NDF (włókno neutralno-detergentowe) obejmuje hemicelulozy, celulozę i ligninę; ADF (włókno kwaśno-detergentowe) – celulozę i ligninę. Wyższy NDF oznacza zwykle niższe pobranie paszy, wyższy ADF – niższą strawność. Merck Veterinary Manual podaje minimalną zawartość NDF w dawce krów wysokowydajnych na poziomie 25–30% SM, zależnie od udziału włókna z pasz objętościowych. Źródło: Van Soest i in. (1991); Merck Veterinary Manual – Nutritional Requirements of Dairy Cattle

Choroby metaboliczne okresu okołoporodowego

Ujemny bilans energetyczny (UBE) – stan, w którym krowa wydatkuje więcej energii (głównie na produkcję mleka) niż pobiera z paszą i pokrywa niedobór z rezerw tłuszczu. Występuje fizjologicznie na początku laktacji; problemem staje się, gdy jest głęboki lub długotrwały. Źródło: Drackley (1999), Journal of Dairy Science

Ketoza (hiperketonemia) – zaburzenie metaboliczne, w którym we krwi rośnie stężenie ciał ketonowych, zwłaszcza beta-hydroksymaślanu (BHB). Jako próg hiperketonemii przyjmuje się stężenie BHB we krwi ≥1,2 mmol/l. Większość przypadków występuje w pierwszych 2 tygodniach laktacji, a zagrożone są krowy w pierwszych 6 tygodniach po porodzie. Objawy postaci klinicznej to m.in. spadek apetytu i wydajności oraz utrata kondycji. Merck Veterinary Manual zwraca uwagę, że podział na postać kliniczną i subkliniczną ma małe znaczenie praktyczne – to jeden zespół chorobowy. Źródło: Merck Veterinary Manual – Hyperketonemia/Ketosis in Cattle

Kwasica żwacza: ostra i podostra (SARA) – ostra kwasica (przeciążenie ziarnem) to nagłe zakwaszenie treści żwacza po pobraniu dużej ilości łatwo fermentujących węglowodanów; pH żwacza spada poniżej 5,5, często poniżej 5,0. Podostra kwasica żwacza (SARA) to powtarzające się okresy obniżonego pH, które nie dają ostrych objawów; w literaturze progi pH dla SARA różnią się między autorami (najczęściej ok. 5,5–5,8 utrzymujące się przez kilka godzin dziennie). Buforów paszowych nie traktuje się jako zamiennika prawidłowo zbilansowanej dawki. Źródło: Merck Veterinary Manual – Grain Overload in Ruminants; Plaizier i in. (2008)

Gorączka mleczna (porażenie poporodowe, hipokalcemia poporodowa) – obniżenie stężenia wapnia we krwi na początku laktacji, gdy zapotrzebowanie na wapń do produkcji siary gwałtownie rośnie. Postać kliniczna objawia się osłabieniem mięśni aż do zalegania, mimo nazwy zwykle bez gorączki. Postać subkliniczna zwiększa ryzyko innych chorób okresu okołoporodowego. Źródło: Merck Veterinary Manual – Parturient Paresis in Cows

Przemieszczenie trawieńca (LDA, RDA) – trawieniec wypełniony gazem przemieszcza się na lewą stronę, między żwacz a lewą ścianę brzucha (LDA), lub na prawą, między prawą ścianę brzucha a wątrobę (RDA); skręt trawieńca (AV) to ciężkie powikłanie RDA. LDA występuje znacznie częściej niż RDA (ok. 30:1), a ok. 80–85% przemieszczeń zdarza się w pierwszym miesiącu po porodzie. Czynnikami ryzyka są m.in. dawki z dużym udziałem pasz treściwych, mało włókna, hiperketonemia i choroby współistniejące. LDA można leczyć zachowawczo lub chirurgicznie, RDA i skręt wymagają pilnej operacji. Źródło: Merck Veterinary Manual – Abomasal Displacement and Volvulus in Cattle

Wymię, dój i mastitis

Wymię i ćwiartka wymienia – wymię krowy składa się z czterech ćwiartek, każda z własnym strzykiem, zatoką mlekową i tkanką gruczołową; ćwiartki są od siebie oddzielone, więc stan zapalny może dotyczyć jednej z nich. Dlatego testy mleka (np. CMT) wykonuje się dla każdej ćwiartki osobno. Źródło: opis podstawowy (anatomia)

Przedzdajanie (zdajanie pierwszych strumieni) – ręczne wydojenie kilku pierwszych strumieni mleka z każdego strzyka przed założeniem aparatu udojowego. Pozwala ocenić wygląd mleka (kłaczki, zmiana barwy) i pobudza oddawanie mleka. Źródło: zalecenia praktyczne – rutyna doju

Dipping przedudojowy i poudojowy (predipping, postdipping) – zanurzanie lub spryskiwanie strzyków preparatem przed dojem (po czym strzyki czyści się i osusza) lub po doju. Postdipping ogranicza przenoszenie drobnoustrojów wywołujących mastitis. Szerzej: Dipping strzyków po doju – jod, maść czy krem oraz Higiena przedudojowa w praktyce. Źródło: zalecenia praktyczne – rutyna doju

Mastitis (zapalenie wymienia): kliniczne i subkliniczne – zapalenie gruczołu mlekowego, najczęściej wywołane przez bakterie wnikające kanałem strzykowym. Postać kliniczna daje widoczne zmiany w mleku lub wymieniu (kłaczki, obrzęk, bolesność, czasem objawy ogólne). Postać subkliniczna nie daje objawów widocznych gołym okiem; wykrywa się ją po wzroście liczby komórek somatycznych – w interpretacji wyników próbnych udojów stosuje się próg 200 tys./ml. Szerzej: Mastitis – profilaktyka i LKS. Źródło: PFHBiPM – Monitorowanie żywienia krów w oparciu o wyniki OWUB

Test CMT (kalifornijski test mastitis) – szybki test obory: mleko z każdej ćwiartki miesza się na tacce z odczynnikiem, a stopień zagęszczenia mieszaniny orientacyjnie odpowiada liczbie komórek somatycznych. Wynik jest przesiewowy – nie wskazuje drobnoustroju ani nie zastępuje badania bakteriologicznego. Źródło: zalecenia praktyczne; opis metody

Ocena użytkowości i wskaźniki z mleka

Ocena wartości użytkowej bydła mlecznego (próbne udoje, OWUB) – system regularnych próbnych udojów, podczas których rejestruje się wydajność każdej krowy i pobiera próbki do analizy laboratoryjnej (m.in. tłuszcz, białko, laktoza, mocznik, LKS). W Polsce prowadzi ją PFHBiPM według standardów ICAR; wyniki służą do decyzji hodowlanych, żywieniowych i do monitorowania zdrowia wymienia. Źródło: PFHBiPM – ocena mleczna; wytyczne ICAR

LKS (liczba komórek somatycznych, ang. SCC) – liczba komórek (głównie leukocytów i komórek nabłonka) w 1 ml mleka; podstawowy wskaźnik zdrowia wymienia. Materiały PFHBiPM przyjmują 200 tys./ml jako górną granicę dla krowy ze zdrowym wymieniem i podają, że każde 100 tys. komórek powyżej tej wartości oznacza orientacyjnie ok. 2,5% strat dziennej wydajności. Osobną sprawą jest wymóg prawny: surowe mleko krowie wprowadzane do obrotu ma mieć LKS nie wyższą niż 400 tys./ml, liczoną jako średnia geometryczna krocząca z 3 miesięcy. Średnia z mleka zbiorczego może ukrywać pojedyncze krowy z bardzo wysoką LKS, dlatego analizuje się wyniki indywidualne. Źródło: PFHBiPM – OWUB; Rozporządzenie (WE) nr 853/2004

Mocznik w mleku – wskaźnik bilansu białka i energii w dawce, podawany w mg/l. Według materiałów PFHBiPM wartości optymalne mieszczą się w zakresie 180–280 mg/l; wartości niższe wskazują na niedobór białka rozkładanego w żwaczu, wyższe – na jego nadmiar, zwykle w relacji do energii dawki. Wynik interpretuje się dla grup krów i razem z zawartością białka. Źródło: PFHBiPM – Monitorowanie żywienia krów w oparciu o wyniki OWUB

Stosunek tłuszczu do białka (tł/bi, ang. FPR) – iloraz zawartości tłuszczu i białka w mleku z próbnego udoju. Materiały PFHBiPM podają zakres optymalny 1,2–1,5. Wartości do 1,2 mogą sygnalizować nadmiar pasz treściwych i za mało włókna strukturalnego (ryzyko kwasicy), a powyżej 1,5 – niedobór energii, np. u krów z nadmierną kondycją na początku laktacji (ryzyko ketozy). To wskaźnik przesiewowy, a nie rozpoznanie. Źródło: PFHBiPM – Monitorowanie żywienia krów w oparciu o wyniki OWUB

BCS (ocena kondycji ciała, ang. Body Condition Score) – ocena otłuszczenia krowy w skali 1–5 (co 0,25 pkt), wykonywana wzrokowo i dotykowo w okolicy lędźwi, guzów biodrowych i kulszowych oraz nasady ogona. Stosuje się ją do kontroli żywienia w cyklu laktacji; w praktyce przy porodzie często dąży się do kondycji umiarkowanej (orientacyjnie ok. 3,0–3,5), a zbyt otłuszczone krowy są bardziej narażone na zaburzenia metaboliczne. Wartości docelowe zależą od rasy i systemu żywienia. Źródło: Edmonson i in. (1989), Journal of Dairy Science; praktyka

Wskaźnik	Wartość odniesienia	Rodzaj informacji
LKS – zdrowie wymienia	do 200 tys./ml	interpretacja PFHBiPM
LKS – surowe mleko w obrocie	maks. 400 tys./ml (średnia geometryczna z 3 mies.)	przepis UE
Mocznik w mleku	180–280 mg/l	interpretacja PFHBiPM
Stosunek tłuszczu do białka	1,2–1,5	interpretacja PFHBiPM
BHB we krwi (hiperketonemia)	≥1,2 mmol/l	literatura weterynaryjna
Siara dobrej jakości	>50 g IgG/l, >22% Brix	literatura weterynaryjna

Racice i lokomocja

Racica – zrogowaciała puszka okrywająca ostatni paliczek palca. Każda kończyna bydła ma dwa palce z racicami: boczną i przyśrodkową. Na kończynach miednicznych bardziej obciążona jest zwykle racica boczna i na niej częściej występują zmiany. Opisy zmian racic ujednolica atlas ICAR, stosowany też przy rejestracji wyników korekcji. Źródło: ICAR Claw Health Atlas (2020)

Korekcja racic – przycinanie i kształtowanie puszki rogowej w celu przywrócenia prawidłowego rozkładu obciążenia; przy okazji ocenia się i rejestruje zmiany chorobowe. Częstotliwość ustala się w zależności od systemu utrzymania i stanu racic; w praktyce często stosuje się korekcję przynajmniej raz–dwa razy w roku. Szerzej: Korekcja racic bydła – techniki i sprzęt. Źródło: zalecenia praktyczne

Zapalenie skóry palca (DD, choroba Mortellaro) – zakaźna choroba skóry palca, zwykle przy piętce, między racicami na kończynach miednicznych. Atlas ICAR opisuje stadia zmian (tzw. klasyfikacja M). Profilaktyka obejmuje m.in. higienę podłoża i kąpiele racic – opisujemy je w poradniku Kąpiele racic bydła. Źródło: ICAR Claw Health Atlas (2020)

Wrzód podeszwy i choroba linii białej – niezakaźne zmiany rogu racicy. Wrzód podeszwy to ubytek rogu z odsłonięciem tkanki żywej w typowym miejscu podeszwy; choroba linii białej to rozdzielenie ściany i podeszwy wzdłuż linii białej. Oba schorzenia są częstą przyczyną kulawizn. Źródło: ICAR Claw Health Atlas (2020)

Ocena lokomocji (ocena kulawizn) – ocena sposobu poruszania się i postawy krowy. Często stosowana jest 5-stopniowa skala Sprechera i współpracowników: 1 – ruch prawidłowy, grzbiet prosty; 5 – ciężka kulawizna, krowa niechętnie obciąża kończynę. Wyniki służą do wczesnego wykrywania krów wymagających korekcji lub leczenia racic. Źródło: Sprecher i in. (1997), Theriogenology

FAQ – pytania i odpowiedzi

Czy słowniczek może zastąpić konsultację z lekarzem weterynarii?

Nie. Słowniczek wyjaśnia terminy i podaje wartości odniesienia z literatury. Rozpoznanie chorób, wybór leków i sposób postępowania ustala lekarz weterynarii, a dawki pokarmowe – doradca żywieniowy na podstawie analiz pasz.

Czym różni się próg LKS 200 tys./ml od limitu 400 tys./ml?

400 tys./ml to wymóg prawny dla surowego mleka krowiego wprowadzanego do obrotu (średnia geometryczna z 3 miesięcy). 200 tys./ml to próg stosowany w interpretacji zdrowia wymienia pojedynczej krowy, m.in. w materiałach PFHBiPM.

Jaki mocznik w mleku jest prawidłowy?

Materiały PFHBiPM podają zakres 180–280 mg/l. Wynik poniżej tego zakresu wskazuje na niedobór białka rozkładanego w żwaczu, a powyżej – na jego nadmiar. Wynik ocenia się w grupach krów, razem z zawartością białka i fazą laktacji.

Co oznacza stosunek tłuszczu do białka powyżej 1,5?

Według materiałów PFHBiPM może wskazywać na niedobór energii, np. u krów zbyt otłuszczonych na początku laktacji, a więc na ryzyko ketozy. To sygnał do dalszej diagnostyki, a nie rozpoznanie.

Jak ocenić jakość siary w gospodarstwie?

Najczęściej refraktometrem Brix: wynik powyżej 22% odpowiada zawartości ponad 50 g IgG/l. Można też użyć kolostrometru pływakowego, którego odczyt zależy od temperatury siary.

Dlaczego nie ma już hasła „brzezna”?

Nie jest to termin zootechniczny. Zamiast niego stosujemy określenie „krowa lub jałówka wysokocielna”. Z tego samego powodu usunęliśmy „grubasy” (poprawnie: opasy) i „kanibalizm cielęcia” (poprawnie: wzajemne ssanie).