Usługowe przechowywanie zboża – obowiązki i monitoring magazynu

Stan prawny na 26 września 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.

Poniżej oddzielamy trzy rodzaje informacji: obowiązki wynikające wprost z przepisów (z numerem artykułu), zalecenia praktyczne przechowalnictwa (oznaczone jako orientacyjne) oraz dane producentów sprzętu pomiarowego.

Własne czy cudze zboże – które przepisy mają zastosowanie

Najpierw trzeba ustalić dwie rzeczy: czyje jest zboże i do czego trafi. Pierwsze pytanie decyduje o prawie cywilnym, czyli o tym, kto za co odpowiada wobec właściciela ziarna. Drugie decyduje o prawie paszowym i żywnościowym, czyli o tym, jakie wymagania higieniczne i rejestracyjne ma magazyn wobec organów urzędowej kontroli.

Sytuacja	Relacja z właścicielem ziarna	Prawo paszowe i żywnościowe
Rolnik przechowuje własne zboże w swoim gospodarstwie	brak umowy przechowania, rolnik ponosi ryzyko sam	produkcja pierwotna: zał. I do rozp. 183/2005 (pasza) lub zał. I do rozp. 852/2004 (żywność), jeżeli zboże jest wprowadzane na rynek
Rolnik przechowuje zboże sąsiada, odpłatnie lub nie	umowa przechowania, art. 835–845 KC	zależnie od przeznaczenia i zakresu działalności, do potwierdzenia w PIW lub PSSE
Skup, elewator lub magazyn przyjmuje zboże klientów za opłatą	najczęściej umowa składu, art. 853–859 KC	podmiot rynku pasz lub przedsiębiorstwo spożywcze, rejestracja (rozp. 183/2005, rozp. 852/2004)
Magazyn może sprzedać zboże i zwrócić tę samą ilość tego samego gatunku	depozyt nieprawidłowy, art. 845 KC, stosuje się przepisy o pożyczce	jak wyżej
Przedsiębiorca składowy przyjmujący zboże za wynagrodzeniem	umowa składu – art. 853–859 KC	zakres obowiązków zależy także od przeznaczenia zboża i charakteru działalności

Tabela porządkuje typowe przypadki i nie zastępuje oceny konkretnej umowy. Ta sama osoba może zresztą działać w kilku rolach naraz. Rolnik, który przechowuje własną pszenicę i przy okazji przyjmuje partię sąsiada, jest producentem pierwotnym wobec własnego ziarna i przechowawcą wobec cudzego.

Umowa przechowania (art. 835–845 KC)

Przez umowę przechowania przechowawca zobowiązuje się zachować w stanie niepogorszonym rzecz ruchomą oddaną mu na przechowanie (art. 835 KC). Umowa może być odpłatna albo nieodpłatna; wynagrodzenie reguluje art. 836 KC. Po tę konstrukcję sięgają najczęściej rolnicy między sobą, gdy jeden ma wolny magazyn, a drugi nie.

Co wynika z przepisów

• Sposób przechowywania – przechowawca powinien przechowywać rzecz tak, jak się zobowiązał, a jeśli umowa tego nie określa, w sposób wynikający z właściwości rzeczy i z okoliczności (art. 837 KC). Dla zboża właściwości rzeczy oznaczają między innymi wrażliwość na wilgoć, zagrzewanie i szkodniki.
• Zmiana miejsca lub sposobu przechowania – przechowawca powinien je zmienić, jeżeli okaże się to konieczne dla ochrony rzeczy przed utratą lub uszkodzeniem. Jeżeli może wcześniej uzyskać zgodę składającego, powinien ją uzyskać (art. 838 KC). W praktyce dotyczy to np. przeniesienia zagrzewającej się partii do suszarni.
• Zakaz używania – przechowawca nie może używać rzeczy bez zgody składającego (art. 839 KC).
• Depozyt nieprawidłowy – jeżeli z przepisów szczególnych, umowy lub okoliczności wynika, że przechowawca może rozporządzać oddanymi rzeczami oznaczonymi tylko co do gatunku, stosuje się odpowiednio przepisy o pożyczce (art. 845 KC). Wtedy przechowawca zwraca tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości (por. art. 720 § 1 KC), a nie konkretną partię.

Przepisy o przechowaniu nie zawierają odrębnej reguły odpowiedzialności podobnej do art. 855 KC przy składzie. Za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przechowawca odpowiada na zasadach ogólnych (art. 471 KC).

Umowa składu (art. 853–859 KC) i historyczna regulacja domów składowych

Umowa składu to przechowanie wykonywane przez przedsiębiorcę składowego za wynagrodzeniem (art. 853 KC). Ten sam przepis zobowiązuje przedsiębiorcę składowego do wydania składającemu pokwitowania przyjęcia rzeczy na skład. Pokwitowanie powinno oznaczać rzecz i istotne warunki umowy. Skup lub elewator, który zawodowo przyjmuje zboże klientów i pobiera opłatę za składowanie, działa zwykle w tym reżimie, nawet jeśli dokument nazywa się „umową przechowania”.

Obowiązki i odpowiedzialność przedsiębiorcy składowego

• Odpowiedzialność za szkodę – przedsiębiorca składowy odpowiada za utratę, ubytek lub uszkodzenie rzeczy od przyjęcia na skład do wydania osobie uprawnionej, chyba że udowodni, że nie mógł zapobiec szkodzie mimo należytej staranności (art. 855 § 1 KC). Ciężar dowodu leży więc po stronie magazynu.
• Czynności konserwacyjne – przedsiębiorca składowy jest obowiązany dokonywać odpowiednich czynności konserwacyjnych, a przeciwne postanowienie umowy jest nieważne (art. 855 § 2 KC). Przepis nie wymienia konkretnych czynności. Dla zboża w praktyce chodzi m.in. o wietrzenie lub schładzanie, dosuszanie i ochronę przed wodą i szkodnikami. To interpretacja praktyczna, a nie katalog ustawowy.
• Ubytki naturalne – przedsiębiorca składowy nie odpowiada za ubytek, który nie przekracza granic określonych właściwymi przepisami, a w ich braku granic zwyczajowo przyjętych (art. 855 § 3 KC). Dlatego procent ubytku naturalnego warto zapisać w umowie.
• Górna granica odszkodowania – odszkodowanie nie może przewyższać zwykłej wartości rzeczy, chyba że szkoda wynika z winy umyślnej albo rażącego niedbalstwa przedsiębiorcy składowego (art. 855 § 4 KC).
• Ubezpieczenie – ubezpieczenie rzeczy przyjętej na skład reguluje art. 856 KC. W umowie warto jednoznacznie ustalić, kto ubezpiecza zboże i od jakich zdarzeń.
• Stan zboża przy przyjęciu – jeżeli stan nadesłanych rzeczy nasuwa podejrzenie braku, ubytku, zepsucia lub uszkodzenia, przedsiębiorca składowy powinien dokonać czynności niezbędnych do zabezpieczenia mienia i praw składającego (art. 857 KC).
• Zawiadamianie – przedsiębiorca składowy zawiadamia składającego o ważnych zdarzeniach dotyczących ochrony jego praw lub stanu rzeczy, chyba że zawiadomienie jest niemożliwe (art. 858 KC). Zagrzewająca się albo zawilgocona partia to typowy przykład takiego zdarzenia.
• Sprzedaż rzeczy narażonej na zepsucie – jeżeli rzecz jest narażona na zepsucie, a nie można czekać na zarządzenie składającego, przedsiębiorca składowy ma prawo, a gdy wymaga tego interes składającego, także obowiązek sprzedać ją z zachowaniem należytej staranności (art. 859 KC).

Ani art. 855, ani inne przepisy o składzie nie nakazują wprost mierzenia temperatury ziarna. Jeśli jednak partia się zepsuje, magazyn będzie musiał wykazać, że dołożył należytej staranności. Regularne, zapisane pomiary i zapisy podjętych działań są wtedy ważnym dowodem, choć ich ocena należy do sądu.

„Dom składowy” i dowody składowe – regulacja historyczna

Ustawa z dnia 16 listopada 2000 r. o domach składowych (Dz.U. z 2000 r. nr 114 poz. 1191) została uchylona z dniem 1 lipca 2011 r. Nie jest więc aktualną podstawą prawną prowadzenia magazynu ani wystawiania dawnych dowodów składowych (warrant/rewers). W bieżącym stanie prawnym przy typowej odpłatnej usłudze magazynowania punktem odniesienia są przede wszystkim przepisy Kodeksu cywilnego o umowie składu (art. 853–859) oraz – zależnie od przeznaczenia zboża – przepisy dotyczące pasz, żywności i bezpieczeństwa produktu. Jeżeli strony planują finansowanie zabezpieczone na zapasach lub obrót dokumentami reprezentującymi towar, konstrukcję prawną należy ustalić indywidualnie z prawnikiem; nie należy opierać jej na uchylonej ustawie z 2000 r.

Zboże jako pasza – podmiot działający na rynku pasz

Przedsiębiorstwo paszowe to według art. 3 pkt 5 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 każde przedsiębiorstwo, które produkuje, przetwarza, przechowuje, transportuje lub dystrybuuje pasze. Należy do nich też producent, który produkuje, przetwarza lub przechowuje pasze do skarmiania zwierząt we własnym gospodarstwie. Przechowywanie zboża paszowego mieści się więc w pojęciu działalności paszowej.

• Rejestracja – podmioty działające na rynku pasz powiadamiają właściwy organ o wszystkich kontrolowanych przez siebie zakładach w celu rejestracji (art. 9 ust. 2 rozp. 183/2005) i nie mogą prowadzić działalności bez rejestracji lub wymaganego zatwierdzenia (art. 11). W Polsce wniosek składa się do powiatowego lekarza weterynarii. Tryb krajowy reguluje ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. o paszach (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 320).
• Wyjątek – rozporządzenie nie obejmuje bezpośrednich dostaw niewielkich ilości produkcji pierwotnej pasz na poziomie lokalnym przez producenta do gospodarstw lokalnych (art. 2 ust. 2 lit. c rozp. 183/2005). Jak ten wyjątek stosuje się w konkretnym przypadku, warto potwierdzić w PIW.
• Produkcja pierwotna – do produkcji pierwotnej pasz należy m.in. transport, przechowywanie i przeładunek produktów pierwotnych w miejscu produkcji. Takie podmioty spełniają wymagania załącznika I (art. 5 ust. 1 rozp. 183/2005): ochronę przed skażeniem i zepsuciem, zapobieganie zanieczyszczeniu przez zwierzęta i szkodniki oraz prowadzenie dokumentacji, m.in. o stosowaniu środków ochrony roślin i o dostawcach i odbiorcach pasz.
• Działalność poza produkcją pierwotną – pozostali operatorzy spełniają wymagania załącznika II (art. 5 ust. 2 rozp. 183/2005), m.in. dotyczące pomieszczeń, przechowywania i identyfikowalności. Według wyjaśnień Głównego Inspektoratu Weterynarii przechowywanie na etapie przedsiębiorstwa, a nie w miejscu produkcji, podlega załącznikowi II.
• Bezpieczeństwo paszy i identyfikowalność – nie wprowadza się do obrotu paszy niebezpiecznej (art. 15 rozp. 178/2002). Podmiot musi umieć wskazać, od kogo otrzymał paszę i komu ją dostarczył (art. 18).
• Substancje niepożądane – najwyższe dopuszczalne zawartości w paszach, w tym aflatoksyny B1 i sporyszu, określa dyrektywa 2002/32/WE wdrożona do prawa krajowego. Dla deoksyniwalenolu, zearalenonu, ochratoksyny A i fumonizyn w paszach Komisja przyjęła zalecenie 2006/576/WE z wartościami wytycznymi. To nie są limity prawne w rozumieniu dyrektywy, ale punkt odniesienia dla kontroli i odbiorców.

Kto przygotowuje zboże do skarmiania we własnym gospodarstwie, w poradniku o zakiszaczach i jakości kiszonki znajdzie też zasady ograniczania strat w paszach objętościowych.

Zboże jako żywność lub surowiec do jej produkcji

Zboże konsumpcyjne, np. pszenica młynarska czy jęczmień browarny, jest objęte prawem żywnościowym:

• Produkcja pierwotna – producent pierwotny spełnia ogólne przepisy higieniczne z części A załącznika I (art. 4 ust. 1 rozp. 852/2004). Działania związane z produkcją pierwotną obejmują m.in. przechowywanie produktów podstawowych w miejscu produkcji, o ile nie zmienia to znacznie ich charakteru. Załącznik wymaga m.in. czystości pomieszczeń, zapobiegania zanieczyszczeniu przez zwierzęta i szkodniki oraz dokumentacji stosowania środków ochrony roślin i wystąpienia agrofagów mogących wpływać na bezpieczeństwo produktu.
• Rejestracja – przedsiębiorstwo spożywcze powiadamia właściwy organ o każdym zakładzie w celu rejestracji (art. 6 ust. 2 rozp. 852/2004). W Polsce produkcję pierwotną i inne zakłady rejestruje państwowy powiatowy inspektor sanitarny na podstawie art. 61 i art. 63 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1448, z późn. zm.).
• Skup i magazyn poza produkcją pierwotną – przechowywanie zboża spożywczego na kolejnych etapach podlega ogólnym wymogom higieny z załącznika II (art. 4 ust. 2 rozp. 852/2004) oraz procedurom opartym na zasadach HACCP (art. 5 tego rozporządzenia).
• Identyfikowalność i wycofanie – dokumentacja dostawców i odbiorców (art. 18 rozp. 178/2002) oraz obowiązek wycofania żywności niespełniającej wymogów bezpieczeństwa (art. 19).
• Mikotoksyny – najwyższe dopuszczalne poziomy m.in. deoksyniwalenolu, zearalenonu i ochratoksyny A w nieprzetworzonych zbożach określa rozporządzenie Komisji (UE) 2023/915 (z późn. zm.). Od 25 maja 2023 r. zastąpiło ono rozporządzenie (WE) nr 1881/2006. Konkretne limity zależą od gatunku i przeznaczenia, dlatego sprawdza się je w aktualnym tekście skonsolidowanym na EUR-Lex.

Ochratoksyna A jest w literaturze opisywana jako toksyna powstająca głównie w czasie przechowywania, przy zbyt wysokiej wilgotności ziarna. Dlatego warunki składowania wpływają bezpośrednio na to, czy partię da się sprzedać na cele spożywcze.

Zwykłe przechowywanie, ochrona przed szkodnikami i fumigacja

Przechowywanie własnego zboża, bez umowy z nikim i bez wprowadzania do obrotu jako paszy czy żywności, nie rodzi obowiązków z przepisów o przechowaniu ani o składzie. Rolnik ponosi wtedy ryzyko sam. Gdy jednak zboże ma trafić do obrotu, obowiązki producenta pierwotnego z rozp. 183/2005 lub 852/2004 obejmują także przechowywanie w gospodarstwie. Wspólne dla wszystkich sytuacji są przepisy o środkach ochrony roślin:

• Fumigacja – środki ochrony roślin stosowane metodą fumigacji, np. preparaty wydzielające fosforowodór, mogą stosować wyłącznie użytkownicy profesjonalni po szkoleniu w zakresie fumigacji. Wymagania dotyczące szkoleń, obrotu fumigantami i sankcje określa ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 624); od 6 marca 2026 r. obowiązują zaostrzone zasady wprowadzania fumigantów do obrotu, w tym weryfikacja uprawnień kupującego przez sprzedawcę. Przed zleceniem lub zakupem sprawdź aktualne brzmienie przepisów i komunikaty PIORiN. W praktyce fumigację magazynu zleca się wyspecjalizowanej firmie.
• Stosowanie zgodnie z etykietą – środki do ochrony ziarna w magazynie stosuje się zgodnie z etykietą-instrukcją stosowania. Użytkownik profesjonalny prowadzi przez co najmniej 3 lata ewidencję stosowanych środków: nazwę, czas i dawkę, obszar i uprawę (art. 67 ust. 1 rozp. (WE) nr 1107/2009).
• Cudze zboże – o zabiegu na partii klienta przedsiębiorca składowy zawiadamia składającego, jeśli jest to ważne zdarzenie dotyczące stanu rzeczy (art. 858 KC). Przy przechowaniu zmiana sposobu przechowania wymaga, gdy to możliwe, uprzedniej zgody (art. 838 KC).

Tabela: obowiązek – podstawa prawna – kogo dotyczy

Obowiązek	Podstawa prawna	Kogo dotyczy
Zachować rzecz w stanie niepogorszonym	art. 835 KC	przechowawca
Przechowywać w sposób umówiony, a w braku umowy odpowiedni do właściwości rzeczy	art. 837 KC	przechowawca
Zmienić miejsce lub sposób przechowania, gdy to konieczne dla ochrony rzeczy, za uprzednią zgodą, jeśli to możliwe	art. 838 KC	przechowawca
Nie używać rzeczy bez zgody składającego	art. 839 KC	przechowawca
Zwrot tej samej ilości i jakości, gdy przechowawca może rozporządzać zbożem	art. 845 KC w zw. z art. 720 KC	przechowawca w depozycie nieprawidłowym
Wydać pokwitowanie przyjęcia na skład	art. 853 KC	przedsiębiorca składowy
Odpowiedzialność za utratę, ubytek, uszkodzenie z domniemaniem winy	art. 855 § 1 KC	przedsiębiorca składowy
Czynności konserwacyjne, bez możliwości wyłączenia w umowie	art. 855 § 2 KC	przedsiębiorca składowy
Zabezpieczyć mienie i prawa składającego przy podejrzeniu ubytku lub zepsucia dostawy	art. 857 KC	przedsiębiorca składowy
Zawiadomić składającego o ważnych zdarzeniach	art. 858 KC	przedsiębiorca składowy
Sprzedać rzecz narażoną na zepsucie, gdy wymaga tego interes składającego	art. 859 KC	przedsiębiorca składowy
Rejestracja zakładu paszowego, zakaz działalności bez niej	art. 9 ust. 2 i art. 11 rozp. 183/2005; ustawa o paszach	podmioty rynku pasz, w tym przechowujące zboże paszowe
Wymogi higieny produkcji pierwotnej pasz, dokumentacja	art. 5 ust. 1 i zał. I rozp. 183/2005	rolnik przechowujący własne zboże paszowe w miejscu produkcji
Wymogi higieny poza produkcją pierwotną	art. 5 ust. 2 i zał. II rozp. 183/2005	skup, magazyn, elewator (pasze)
Rejestracja zakładu spożywczego	art. 6 ust. 2 rozp. 852/2004; art. 61 i 63 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia	producenci pierwotni i przedsiębiorstwa przechowujące zboże spożywcze
Higiena produkcji pierwotnej, dokumentacja środków ochrony roślin	art. 4 ust. 1 i zał. I cz. A rozp. 852/2004	rolnik (zboże spożywcze)
Identyfikowalność: od kogo i komu	art. 18 rozp. 178/2002	wszystkie podmioty rynku pasz i żywności
Najwyższe dopuszczalne poziomy mikotoksyn w żywności	rozp. (UE) 2023/915	wprowadzający zboże spożywcze do obrotu
Substancje niepożądane w paszach	dyrektywa 2002/32/WE (limity); zalecenie 2006/576/WE (wartości wytyczne)	podmioty rynku pasz
Fumigacja tylko przez przeszkolonych użytkowników profesjonalnych	ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 624) – przepisy o szkoleniach i obrocie fumigantami	każdy, kto fumiguje magazyn
Ewidencja stosowania środków ochrony roślin, min. 3 lata	art. 67 ust. 1 rozp. 1107/2009	użytkownik profesjonalny

Dobra praktyka: temperatura, wilgotność, częstotliwość kontroli

Wszystko w tej sekcji to zalecenia praktyczne, a nie obowiązek prawny. Żaden z przepisów wskazanych wyżej nie określa progów temperatury ani częstotliwości pomiarów. Wartości są orientacyjne i zależą od gatunku, stanu ziarna, rodzaju magazynu i planowanego czasu składowania.

Ziarno oddycha i wydziela ciepło i wilgoć. Im jest wilgotniejsze i cieplejsze, tym szybciej to przebiega. Lokalne ognisko zagrzewania zaczyna się zwykle w głębi pryzmy lub silosu i przez długi czas nie widać go z zewnątrz. Wilgoć migruje do chłodniejszych warstw i skrapla się przy ścianach i pod powierzchnią. Pierwszym mierzalnym sygnałem jest zwykle wzrost temperatury wewnątrz złoża.

Surowiec	Orientacyjna wilgotność do dłuższego składowania	Uwagi praktyczne
Pszenica, żyto, jęczmień, pszenżyto, owies	ok. 14%	przy wyższej wilgotności krótszy bezpieczny czas składowania, potrzeba intensywniejszego wietrzenia lub dosuszenia
Kukurydza (ziarno suszone)	ok. 14%	mokre ziarno po zbiorze kieruje się do suszenia możliwie szybko
Rzepak	ok. 7%	drobne, oleiste nasiona zagrzewają się łatwiej, zwykle kontroluje się je częściej
Groch, bobik	ok. 14–15%	grube nasiona wolniej wyrównują wilgotność po suszeniu

Często stosowane w praktyce punkty kontrolne to schłodzenie złoża jesienią, a potem utrzymanie go w niskiej temperaturze. Rozwój większości szkodników magazynowych wyraźnie zwalnia w chłodnym ziarnie. Sygnałem do sprawdzenia partii jest przede wszystkim trend: wzrost temperatury w tym samym punkcie z tygodnia na tydzień, nawet przy niskiej wartości bezwzględnej. Pojedynczy odczyt mówi mniej niż seria odczytów.

Etap lub stan partii	Orientacyjna częstotliwość kontroli (praktyka)
Świeżo przyjęta, przed pełnym schłodzeniem	codziennie lub co 2 dni
Pierwsze tygodnie składowania	kilka razy w tygodniu
Partia schłodzona, zima	co 1–2 tygodnie
Wiosenne ocieplenie	ponownie częściej
Partia po alarmie (zagrzewanie, wzrost wilgotności)	codziennie do ustabilizowania

1. Protokół przyjęcia. Masa, wilgotność, temperatura, zanieczyszczenia, gatunek i przeznaczenie (pasza czy żywność), podpisane przez obie strony. Dokument uzupełnia pokwitowanie wymagane przez art. 853 KC i dokumentację dostawcy z art. 18 rozp. 178/2002.
2. Oznaczenie partii. Jeśli umowa nie przewiduje zmieszania, partia klienta jest fizycznie wydzielona i opisana: klient, data, numer partii, miejsce składowania.
3. Punkty pomiarowe. W praktyce mierzy się w głębi złoża, w środku pryzmy i przy ścianach oraz przegrodach, gdzie łatwo o kondensację. W dużej pryzmie przydaje się kilka punktów albo rotacja sondy przenośnej.
4. Progi i reakcja. Dla każdej partii ustala się próg temperatury i tempo wzrostu, przy którym ktoś sprawdza partię na miejscu. Potem kolejno: wietrzenie lub schładzanie, przy braku poprawy przerzucenie albo dosuszenie, kontrola szkodników.
5. Zawiadomienie właściciela. O ważnych zdarzeniach dotyczących stanu partii przedsiębiorca składowy zawiadamia składającego (art. 858 KC). Warto zrobić to na piśmie lub mailem i odnotować decyzję klienta.
6. Protokół wydania. Parametry końcowe, masa wydana, rozliczenie ubytku naturalnego według umowy, a także historia pomiarów i zabiegów.

Sprzęt do monitoringu i dokumentacja partii

Pomiar punktowy wilgotnościomierzem jest potrzebny przy przyjęciu i wydaniu partii. W trakcie składowania, przy kilku partiach w różnych miejscach, coraz częściej używa się sond z automatycznym odczytem. Opisy poniżej to informacje producentów i sprzedawcy. Nie są niezależnym testem ani dowodem, że dany sprzęt zapobiegnie szkodzie.

Kryteria wyboru wilgotnościomierza opisujemy w poradniku Wilgotnościomierze do zboża – jak wybrać. Pryzmy pod wiatą można dodatkowo osłonić przed opadem włókniną, np. włókniną PolyTex do ziarna i bel. Przed zastosowaniem trzeba sprawdzić, czy materiał nadaje się do kontaktu z ziarnem paszowym lub spożywczym.

Dokumentacja: co wynika z prawa, a co z praktyki

• Z przepisów: pokwitowanie przyjęcia na skład (art. 853 KC), dokumentacja dostawców i odbiorców (art. 18 rozp. 178/2002), dokumentacja z załączników I rozp. 183/2005 i 852/2004 (m.in. środki ochrony roślin), ewidencja zabiegów środkami ochrony roślin (art. 67 rozp. 1107/2009).
• Z praktyki, jako materiał dowodowy należytej staranności: protokół przyjęcia z parametrami, historia temperatury i wilgotności, rejestr wietrzenia, dosuszania i przerzucania, korespondencja z właścicielem, protokół wydania.

Najczęstsze błędy

1. Umowa bez parametrów przyjęcia. Bez zmierzonej wilgotności, masy i zanieczyszczeń na wejściu trudno rozliczyć jakość i ubytek na wyjściu. Umowa nie określa też wtedy sposobu przechowywania, o którym mowa w art. 837 KC.
2. Zapis „magazyn nie odpowiada za zagrzanie”. Przy umowie składu obowiązek czynności konserwacyjnych nie może być wyłączony umową (art. 855 § 2 KC).
3. Nieuświadomiony depozyt nieprawidłowy. Zgoda na zmieszanie zboża i dysponowanie nim przez przechowawcę oznacza stosowanie przepisów o pożyczce (art. 845 KC). Rolnik powinien wiedzieć, na co się godzi.
4. Brak rejestracji w PIW lub PSSE. Przechowywanie zboża paszowego lub spożywczego dla innych bez zgłoszenia zakładu narusza art. 11 rozp. 183/2005 lub art. 6 ust. 2 rozp. 852/2004.
5. Fumigacja „na własną rękę”. Środki fumigacyjne może stosować tylko przeszkolony użytkownik profesjonalny, a zabieg na cudzej partii to zdarzenie, o którym zawiadamia się składającego.

FAQ – pytania i odpowiedzi

Czy magazyn usługowy ma prawny obowiązek mierzenia temperatury zboża?

Przepisy nie nakazują wprost pomiaru temperatury. Przedsiębiorca składowy musi jednak dokonywać odpowiednich czynności konserwacyjnych (art. 855 § 2 KC) i odpowiada za szkodę, chyba że wykaże należytą staranność (art. 855 § 1 KC). Udokumentowane pomiary są w praktyce ważnym dowodem tej staranności.

Czym różni się umowa przechowania od umowy składu?

Umowa przechowania (art. 835 KC) może być zawarta przez każdego, odpłatnie lub nie. Umowa składu (art. 853 KC) to przechowanie przez przedsiębiorcę składowego za wynagrodzeniem, z surowszą odpowiedzialnością (art. 855 KC). O kwalifikacji decyduje treść umowy, a nie jej nazwa.

Kto odpowiada za zboże, które zagrzało się w skupie?

Przy umowie składu przedsiębiorca składowy odpowiada za utratę, ubytek lub uszkodzenie od przyjęcia do wydania, chyba że udowodni, że nie mógł zapobiec szkodzie mimo należytej staranności. Nie odpowiada za ubytek w granicach przepisów lub zwyczaju, a odszkodowanie jest co do zasady ograniczone do zwykłej wartości rzeczy (art. 855 KC).

Czy rolnik przechowujący zboże sąsiada musi się rejestrować?

Zależy to od przeznaczenia zboża i zakresu działalności. Przechowywanie paszy mieści się w pojęciu działalności paszowej (art. 3 pkt 5 rozp. 178/2002), a zakłady paszowe podlegają rejestracji (art. 9 rozp. 183/2005). Status konkretnego gospodarstwa najlepiej potwierdzić w powiatowym inspektoracie weterynarii lub stacji sanitarno-epidemiologicznej.

Czy mogę sam zafumigować magazyn ze zbożem?

Tylko jako użytkownik profesjonalny po szkoleniu w zakresie stosowania środków ochrony roślin metodą fumigacji, zgodnie z ustawą o środkach ochrony roślin. W praktyce zabieg zleca się wyspecjalizowanej firmie, a przy cudzym zbożu informuje się właściciela.

Jaka wilgotność zboża jest bezpieczna do dłuższego przechowywania?

Orientacyjnie, jako wartość praktyczna, a nie norma prawna: zboża i kukurydza ok. 14%, rzepak ok. 7%. Im dłuższe składowanie i cieplejsze ziarno, tym niższa wilgotność jest bezpieczniejsza.

Czy magazyn może sprzedać moje zboże, gdy zaczyna się psuć?

Przy umowie składu tak, jeżeli rzecz jest narażona na zepsucie, a nie można czekać na Twoje zarządzenie. Gdy wymaga tego Twój interes, magazyn ma wręcz taki obowiązek. Sprzedaż odbywa się z zachowaniem należytej staranności (art. 859 KC).