Przygotowanie strzyków przed dojem można prowadzić roztworem na ściereczce albo pianą. National Mastitis Council zaleca, aby preparat do dezynfekcji przedudojowej pozostawał na strzykach co najmniej 30 sekund, a potem był dokładnie wytarty. Porównujemy DERMISAN+ (roztwór 0,5% na bazie czwartorzędowych związków amoniowych) i PREFOAM+ (piana na bazie kwasu mlekowego i salicylowego) – na podstawie danych producenta i badań nad przygotowaniem strzyków – i pokazujemy, od czego zależy wybór.
Stan informacji: wrzesień 2026. Skład, stężenia i sposób użycia podajemy według opisów produktów producenta Kersia – przed zastosowaniem sprawdź aktualną etykietę i kartę charakterystyki.
Nie ma jednej metody lepszej dla każdej obory. O tym, czy lepiej sprawdzi się roztwór, czy piana, decydują system doju, stopień zabrudzenia strzyków, rodzaj preparatu i procedura przyjęta w gospodarstwie. Oba produkty są preparatami higienicznymi – ograniczają liczbę drobnoustrojów na skórze strzyków, ale nie leczą zapalenia wymienia.
- Co daje przygotowanie strzyków – wyniki badań
- Rutyna przedudojowa krok po kroku
- Roztwór na ściereczce a piana – zasada działania
- DERMISAN+ – dane producenta
- PREFOAM+ – dane producenta
- Porównanie według kryteriów
- Od czego zależy wybór
- Ściereczki, ręczniki i rękawice
- Najczęstsze błędy
- FAQ – pytania i odpowiedzi
- Przygotowanie strzyków ma usunąć zabrudzenia i ograniczyć liczbę drobnoustrojów na skórze przed założeniem kubków. Ostatnim etapem jest dokładne osuszenie.
- DERMISAN+ to koncentrat do rozcieńczania i pracy ze ściereczkami. PREFOAM+ to preparat nanoszony w postaci piany kubkiem pianotwórczym.
- Badania pokazują, że dezynfekcja przedudojowa zmniejsza liczbę bakterii na skórze strzyków. Jej wpływ na LKS i nowe przypadki mastitis zależy jednak od warunków w stadzie.
- Żaden z tych produktów nie jest uniwersalnie lepszy. Wybór zależy od systemu doju, zabrudzenia strzyków, preparatu i procedury gospodarstwa.
- Stężenia, czasy kontaktu i zużycie zawsze sprawdza się na aktualnej etykiecie i w karcie charakterystyki konkretnego produktu.
Co daje przygotowanie strzyków – wyniki badań
Przygotowanie strzyków przed dojem jest jednym z punktów programu kontroli mastitis National Mastitis Council (NMC). Program zaleca ocenę pierwszych strug mleka, naniesienie preparatu do dezynfekcji przedudojowej z kontaktem co najmniej 30 sekund i osuszenie strzyków czystą, wypraną i zdezynfekowaną ściereczką lub ręcznikiem jednorazowym. Celem jest ograniczenie bakterii, które mogłyby dostać się do kubków udojowych i mleka – zwłaszcza patogenów środowiskowych ze ściółki i obornika. Szerzej o grupach patogenów piszemy w poradniku Mastitis u krów – LKS, profilaktyka i higiena doju.
Wyniki badań warto czytać uważnie, bo każde prowadzono w określonych warunkach:
- Gleeson i wsp. (2009, Irish Veterinary Journal) porównali sześć sposobów przygotowania strzyków: mycie wodą i osuszenie papierem, spray jodowy, pianę z chlorheksydyną, pianę chlorową, chusteczki dezynfekujące oraz brak przygotowania. Niektóre preparaty dezynfekujące – w warunkach tego badania – skuteczniej niż samo mycie i osuszenie zmniejszały liczbę gronkowców i paciorkowców na skórze strzyków. Autorzy podkreślają, że po dezynfekcji przedudojowej strzyki trzeba osuszyć ręcznikiem, aby nie dopuścić do pozostałości preparatu w mleku.
- Fitzpatrick i wsp. (2021, Animals) badali pianę na bazie kwasu mlekowego w dwóch irlandzkich stadach wypasowych o wysokim standardzie higieny i młodej strukturze wiekowej. Piana istotnie zmniejszała liczbę bakterii na skórze strzyków, ale nie dała istotnych różnic w LKS ani liczbie nowych zakażeń na początku laktacji. Autorzy wnioskują, że w takich warunkach korzyść może być niewielka – co nie przesądza o wynikach w oborach o innej higienie i innym systemie utrzymania.
- Pankey (1989, Journal of Dairy Science) w przeglądzie „Premilking udder hygiene” omawia rolę przygotowania wymion przed dojem w ograniczaniu zakażeń środowiskowych i poprawie jakości mleka.
Zmniejszenie liczby bakterii na skórze strzyków nie zawsze przekłada się na mierzalny spadek LKS czy przypadków mastitis. Efekt zależy od tego, jak brudne są strzyki, jakie patogeny dominują w stadzie i jak starannie wykonuje się całą rutynę. Dlatego wyniki badań opisujemy z zaznaczeniem, w jakich warunkach je uzyskano.
Rutyna przedudojowa krok po kroku
Niezależnie od wybranego preparatu kolejność czynności jest podobna. Poniżej schemat oparty na zaleceniach NMC – szczegóły (czas kontaktu, sposób przygotowania roztworu) wynikają z etykiety konkretnego produktu.
- Załóż czyste rękawice. Rękawice łatwiej utrzymać w czystości niż skórę dłoni. Przy zabrudzeniu myje się je lub zmienia.
- Oceń pierwsze strugi. Kilka strug do przedzdajacza – sprawdź, czy w mleku nie ma kłaczków ani zmiany barwy. Zmienione mleko nie trafia do zbiornika, a krowę zgłasza się lekarzowi weterynarii.
- Nanieś preparat. Roztwór – ściereczką nasączoną roztworem roboczym, dokładnie przecierając każdy strzyk. Piana – kubkiem pianotwórczym, tak aby piana pokryła całą powierzchnię strzyków.
- Odczekaj czas kontaktu. Tyle, ile podaje etykieta preparatu. NMC zaleca co najmniej 30 sekund dla dezynfekcji przedudojowej. W tym czasie można przygotowywać kolejne krowy.
- Dokładnie osusz strzyki. Jeden ręcznik jednorazowy albo jedna wyprana i zdezynfekowana ściereczka na krowę. Suszenie usuwa brud, wilgoć i pozostałości preparatu, zwłaszcza z końca strzyka.
- Załóż aparat udojowy. Orientacyjnie w ciągu 1–2 minut od rozpoczęcia stymulacji – dokładny czas zależy od organizacji pracy w hali.
Roztwór na ściereczce a piana – zasada działania
Roztwór na ściereczce łączy działanie chemiczne z mechanicznym. Ściereczka nasączona roztworem ściera brud, a preparat działa na skórę. Metoda dobrze radzi sobie z zabrudzeniami, o ile dojarz dokładnie przeciera każdy strzyk, łącznie z jego końcem. Kluczowa jest higiena ściereczek – jedna na krowę, pranie i dezynfekcja po każdym doju.
Piana nanoszona kubkiem pianotwórczym pokrywa strzyk warstwą, którą dobrze widać. Łatwo więc skontrolować, czy preparat trafił na wszystkie strzyki. Piana sama w sobie nie ściera brudu – działanie mechaniczne zapewnia dopiero wycieranie ręcznikiem po czasie kontaktu. Przy mocno zabrudzonych strzykach sama piana może nie wystarczyć i trzeba je najpierw oczyścić.
DERMISAN+ – dane producenta
Według opisu produktu DERMISAN+ firmy Kersia to delikatny koncentrat do mycia i wstępnej dezynfekcji strzyków przy użyciu ściereczek lub ręczników jednorazowych. Substancją czynną są czwartorzędowe związki amoniowe. Producent podaje też właściwości pielęgnujące skórę.
- Stężenie robocze wg producenta: roztwór 0,5% w letniej wodzie, czyli 5 ml koncentratu na 1 litr.
- Sposób pracy wg producenta: po doju ściereczki namacza się w roztworze do następnego doju. Przed dojem płucze się je bez wykręcania, w czasie doju używa jednej ściereczki na krowę i dokładnie ją wyciska.
- Dokumentacja: na karcie produktu w sklepie dostępna jest instrukcja i karta charakterystyki – to one są wiążące.
Wszystkie preparaty do pracy z roztworem znajdziesz w kategorii preparaty do mycia i pielęgnacji wymion przed dojem.
PREFOAM+ – dane producenta
PREFOAM+ firmy Kersia to preparat do przedudojowej higieny strzyków nanoszony w postaci piany. Według opisu produktu zawiera kwas L-(+)-mlekowy (2 g/100 g) i kwas salicylowy (0,099 g/100 g). W nazwie handlowej producent używa skrótu LSA – od kwasu mlekowego i salicylowego.
- Aplikacja wg producenta: spienienie preparatu kubkiem pianotwórczym i naniesienie piany na strzyki.
- Czas kontaktu wg producenta: ok. 30 sekund, potem dokładne osuszenie strzyków czystym ręcznikiem lub ściereczką – jeden na krowę.
- Deklaracje producenta: usuwanie zabrudzeń środowiskowych, ograniczanie bakterii na skórze strzyków i właściwości pielęgnujące. To deklaracje producenta, a nie wynik niezależnych badań tego produktu.
- Dokumentacja: karta charakterystyki dostępna na karcie produktu w sklepie. Zużycie na krowę zależy od kubka pianotwórczego i sposobu aplikacji – należy je sprawdzić w praktyce i w dokumentacji producenta.
Preparaty pianowe znajdziesz w kategorii pianowe środki do higieny strzyków przed dojem.
Porównanie według kryteriów
Tabela zestawia dane producenta i cechy wynikające ze sposobu aplikacji. Nie jest to ranking skuteczności – takiego porównania obu produktów w niezależnym badaniu nie znamy.
| Kryterium | DERMISAN+ (roztwór) | PREFOAM+ (piana) |
|---|---|---|
| Substancja czynna wg producenta | czwartorzędowe związki amoniowe | kwas L-(+)-mlekowy, kwas salicylowy |
| Postać i przygotowanie | koncentrat, roztwór 0,5% w letniej wodzie | preparat spieniany kubkiem pianotwórczym – wg etykiety |
| Czas kontaktu | wg etykiety; NMC: min. 30 s dla dezynfekcji przedudojowej | ok. 30 s wg producenta |
| Działanie mechaniczne | tak – ściereczka ściera brud podczas nanoszenia | dopiero przy wycieraniu ręcznikiem po czasie kontaktu |
| Kontrola pokrycia strzyków | zależy od staranności przecierania | piana jest dobrze widoczna na strzykach |
| Potrzebne wyposażenie | wiadro z roztworem, ściereczki wielorazowe lub ręczniki jednorazowe | kubek pianotwórczy, ręczniki do osuszania |
| Wymagania organizacyjne | pranie i dezynfekcja ściereczek po każdym doju | czyszczenie kubka pianotwórczego, zapas ręczników |
Od czego zależy wybór
Poniższe scenariusze to zalecenia praktyczne, a nie reguły. W każdym przypadku ostateczną procedurę warto ustalić w gospodarstwie – najlepiej na podstawie wyników LKS, badań mleka i obserwacji czystości strzyków.
| Sytuacja | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|
| Dój w stanowiskach (przewodowa, bańkowa) | Roztwór i ściereczka są łatwe do przenoszenia między stanowiskami. Piana też jest możliwa, ale kubek pianotwórczy trzeba mieć przy sobie i uzupełniać. |
| Hala udojowa | Obie metody są stosowane. Piana ułatwia pracę seriami: nanoszenie na całą grupę, czas kontaktu, potem wycieranie. Przy roztworze działanie mechaniczne i nanoszenie odbywają się w jednym ruchu. |
| Robot udojowy | Przygotowanie strzyków wykonuje urządzenie. Środek i sposób aplikacji dobiera się zgodnie z instrukcją producenta robota. |
| Mocno zabrudzone strzyki | Potrzebne jest skuteczne oczyszczenie mechaniczne – ściereczka z roztworem albo wstępne oczyszczenie przed nałożeniem piany. Warto też sprawdzić legowiska i ściółkę. |
| Czyste strzyki, dobra higiena legowisk | Obie metody mogą sprawdzić się podobnie. Badanie Fitzpatrick i wsp. (2021) sugeruje, że w takich warunkach dodatkowa korzyść z dezynfekcji pianą może być niewielka. |
| Wrażliwa, przesuszona skóra strzyków | Skład preparatu i emolienty mają znaczenie. Warto obserwować stan skóry po zmianie produktu i stosować pielęgnację po doju. |
Najwięcej problemów wynika nie z wyboru preparatu, ale z tego, że każdy dojarz robi to inaczej. Spisz kolejność czynności, czas kontaktu i sposób osuszania i trzymaj się ich przy każdym doju. Nie mieszaj ze sobą różnych preparatów ani nie „wzmacniaj” roztworu ponad zalecenia z etykiety.
Ściereczki, ręczniki i rękawice
Osuszanie to etap, którego nie da się pominąć przy żadnej metodzie. Gleeson i wsp. (2009) zwracają uwagę, że po dezynfekcji przedudojowej strzyki trzeba osuszyć ręcznikiem, żeby pozostałości preparatu nie trafiły do mleka. NMC zaleca jedną ściereczkę lub ręcznik na krowę.
- Ręczniki jednorazowe – papierowe lub włókninowe. Nie wymagają prania. Trzeba mieć ich zapas i miejsce na zużyte ręczniki.
- Ściereczki wielorazowe – tekstylne. Wymagają prania i dezynfekcji po każdym doju oraz dokładnego wysuszenia. Wilgotne, źle wyprane ściereczki mogą przenosić bakterie między krowami.
- Rękawice – praca w rękawicach to powszechne zalecenie higieny doju. Łatwiej utrzymać je w czystości niż skórę dłoni.
Włókninowy ręcznik do wymion, Canagri
Niepylący ręcznik z włókniny 60 g/m², 26 × 25 cm – do osuszania strzyków.
Zobacz produkt →
Po doju cykl higieny kończy dezynfekcja strzyków – opisujemy ją w poradniku Dipping strzyków po doju – jod, maść czy krem.
Najczęstsze błędy
- Za krótki czas kontaktu. Preparat wytarty zaraz po naniesieniu ma niewiele czasu na działanie. Czas kontaktu podaje etykieta, a NMC zaleca co najmniej 30 sekund.
- Brak dokładnego osuszenia. Mokry strzyk w kubku to ryzyko przeniesienia brudu i pozostałości preparatu do mleka. Osusza się każdy strzyk, zwłaszcza jego koniec.
- Jedna ściereczka na kilka krów. To prosta droga przenoszenia patogenów zakaźnych. Jedna ściereczka lub ręcznik na krowę.
- Roztwór „na oko”. Za słaby może działać słabiej, za mocny może podrażniać skórę strzyków. Stężenie odmierza się według etykiety.
- Piana na bardzo brudnych strzykach bez wstępnego oczyszczenia. Piana nie zastąpi usunięcia grubego brudu. Przy stałym problemie z brudnymi strzykami przyczyny szuka się w legowiskach i ściółce.
FAQ – pytania i odpowiedzi
- Czy piana jest skuteczniejsza niż roztwór na ściereczce?
- Nie można tego stwierdzić ogólnie. Piana ułatwia kontrolę pokrycia strzyków, a ściereczka z roztworem daje silniejsze działanie mechaniczne podczas nanoszenia. Wynik zależy od systemu doju, zabrudzenia strzyków, preparatu i staranności całej rutyny. Nie znamy niezależnego badania porównującego bezpośrednio DERMISAN+ i PREFOAM+.
- Jaki jest skład DERMISAN+ i PREFOAM+?
- Według producenta Kersia substancją czynną DERMISAN+ są czwartorzędowe związki amoniowe, a zalecany roztwór roboczy to 0,5%. PREFOAM+ zawiera kwas L-(+)-mlekowy 2 g/100 g i kwas salicylowy 0,099 g/100 g. Aktualne dane zawsze sprawdza się na etykiecie i w karcie charakterystyki.
- Ile czasu powinien działać preparat przedudojowy?
- Tyle, ile podaje etykieta konkretnego preparatu. Dla PREFOAM+ producent podaje ok. 30 sekund. National Mastitis Council zaleca, aby preparat do dezynfekcji przedudojowej pozostawał na strzykach co najmniej 30 sekund.
- Czy PREFOAM+ trzeba spłukiwać?
- Według opisu producenta po czasie kontaktu strzyki dokładnie się osusza czystym ręcznikiem lub ściereczką – jeden na krowę – i zakłada aparat udojowy. Osuszenie usuwa pozostałości preparatu.
- Czy higiena przedudojowa obniży LKS w moim stadzie?
- Może pomóc, ale nie musi dać mierzalnego efektu. W badaniu Fitzpatrick i wsp. (2021) piana zmniejszyła liczbę bakterii na strzykach, ale nie zmieniła istotnie LKS w stadach o wysokim standardzie higieny. Wysoka LKS wymaga ustalenia przyczyny – na podstawie badań mleka i z udziałem lekarza weterynarii.
- Czy preparat przedudojowy leczy zapalenie wymienia?
- Nie. To preparat higieniczny, który ogranicza liczbę drobnoustrojów na skórze strzyków. Przy objawach klinicznego mastitis, takich jak zmienione mleko, obrzęk ćwiartki czy gorączka, potrzebna jest ocena lekarza weterynarii.
- Czy mogę zmieszać DERMISAN+ z PREFOAM+ albo innym środkiem?
- Nie należy mieszać preparatów ze sobą. Każdy z nich ma określony skład i sposób użycia opisany na etykiecie, a mieszanie może zmienić jego działanie lub podrażniać skórę.
- Kersia, opis produktu DERMISAN+ (czwartorzędowe związki amoniowe, roztwór 0,5%, sposób pracy ze ściereczkami) oraz instrukcja i karta charakterystyki udostępnione na karcie produktu w sklepie.
- Kersia, opis produktu PREFOAM+ (kwas L-(+)-mlekowy 2 g/100 g, kwas salicylowy 0,099 g/100 g, aplikacja kubkiem pianotwórczym, kontakt ok. 30 s) oraz karta charakterystyki na karcie produktu w sklepie.
- Opisy produktów Kerbl i Canagri – ręczniki, przedzdajacz, rękawice. Dane producentów opisują produkty, a nie ich skuteczność kliniczną.
Scenariusze wyboru metody, organizacja pracy w hali i przy stanowiskach oraz orientacyjny czas zakładania aparatu to zalecenia praktyczne. Wyniki badań dotyczą warunków, w których je prowadzono. Artykuł dotyczy higieny, a nie leczenia – przy podejrzeniu mastitis decyzje podejmuje lekarz weterynarii.
Źródła naukowe i instytucjonalne- National Mastitis Council, Recommended Mastitis Control Program – procedura doju: ocena pierwszych strug, kontakt preparatu przedudojowego min. 30 s, osuszanie, dezynfekcja po doju. nmconline.org
- Gleeson D., O'Brien B., Flynn J., O'Callaghan E., Galli F. (2009), Effect of pre-milking teat preparation procedures on the microbial count on teats prior to cluster application, Irish Veterinary Journal 62(7). PDF (Teagasc)
- Fitzpatrick i wsp. (2021), Effect of Pre-Milking Teat Foam Disinfection on the Prevention of New Mastitis Rates in Early Lactation, Animals 11(9): 2582. mdpi.com
- Pankey J.W. (1989), Premilking udder hygiene, Journal of Dairy Science 72(5): 1308–1312.
Wybierz metodę pasującą do swojego systemu doju i trzymaj się jednej procedury przy każdym doju.
Preparaty do mycia wymion przed dojem → Pianowe środki przedudojowe → Więcej poradników →